Kościoły
W Krakowie na każdym kroku napotkać można świątynię i pewnie dlatego miasto nazywano niegdyś drugim Rzymem. Wiele spośród nich nie ma już w architekturze miasta, ale te które można oglądać spacerując po Krakowie należą do prawdziwych dzieł sztuki architektonicznej. Przedstawiamy niektóre z nich:
Kościół św. Andrzeja - mieści się na ul. Grodzkiej. Zbudowany w latach 1079 - 1098, zniszczony w XIII w. prawdopodobnie podczas najazdu Tatarów, odbudowany potem w stylu romańskim na fundamentach starej budowli. Jest to kamienny, trzynawowy kościół z dwiema wieżami z białego kamienia. Obiekt ma charakter obronny o czym świadczą grube na ponad 1,5 m. mury i brak dolnych okien. Wnętrze tej romańskiej świątyni w całości ma kontrastujący styl barokowy.
Kościół św. Anny - przy ul. Św. Anny jest czwartym kościołem postawionym w tym miejscu. Na miejscu pierwszego, drewnianego, który spłonął król Władysław Jagiełło w 1407 r. wybudował nowy, murowany w stylu gotyckim. Jedenaście lat później król związał świątynię z Akademią Krakowską, która otrzymała prawo patronatu nad parafią. Uczelnia w 1689 r. zburzyła zbyt mały kościół, a na jego miejsce postawioną nową, większą świątynię. Budowlę w stylu barokowym zaprojektował Tylman z Gameren, który wzorował się na rzymskim kościele S. Andrea Della Valle. Wnętrze barokowe, bogato zdobione. Spoczywa tu wielu profesorów krakowskiej uczelni.
Kościół św. Barbary - przy Placu Mariackim. Według legendy został zbudowany z cegieł, które pozostały po budowie kościoła Mariackiego. W rzeczywistości powstał w 1338 r. jako kostnica ufundowana przez Mikołaja Wierzynka, gdyż miejsce, w którym stoi świątynia, jak i cały plac otaczający kościół Mariacki był kiedyś cmentarzem. Kostnicę przebudowano pod koniec XIV w. na gotycki kościół. W 1583 r. budowlę oddano jezuitom, którzy wykupili sąsiednie domy do ul. Siennej i utworzyli swój dom zakonny. Przebudowali również w XVII w. nieco kościół zachowując jego gotycką formę. Barokowe wnętrze świątyni powstało w latach 1688-1692. Obok wejścia znajduje się ażurowa kaplica cmentarna "Ogrójec" wybudowana w latach 1488 - 1518. Wewnątrz znajdują się kamienne rzeźby pochodzące ze szkoły Wita Stwosza, a przedstawiające Chrystusa i trzech apostołów.
Kościół Bernardynów, św. Bernardyna ze Sienny - znajduje się tuż pod Wawelem. Zbudowany został w 1455 r. dzięki fundacji kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Jego utworzenie wiąże się z osobą kaznodziei Jana Kapistrana, który przez ok. rok przemawiał na Rynku Głównym nawołując do życia zgodnego z zasadami wiary. Wielu mężczyzn pod jego wpływem wstąpiło do zakonu Obserwantów reguły św. Franciszka, zwanych Bernardynami. To dla nich właśnie wybudowano tę gotycką świątynię, która została zniszczona podczas najazdu szwedzkiego w 1655 r. Kościół odbudowano w stylu barokowym w latach 1659 - 1680 i w tej formie można oglądać go obecnie.
Kościół Bożego Ciała - stoi na rogu ul. Bożego Ciała i pl. Wolnica. Jego budowę rozpoczęto ok. roku 1340 z fundacji Kazimierza Wielkiego podczas tworzenia miasta Kazimierz. Nie był on tak niszczony jak inne, z biegiem lat dobudowano ganek, który połączył kościół z klasztorem Kanoników Regularnych, wieżę, piękne stalle oraz przebudowano wnętrza. Jest to duża, trójnawowa świątynia, wewnątrz bogato zdobiona. Zachowało się tu wiele pięknych, zabytkowych zdobień. Jest tu witraż z 1420 r., główny ołtarz z 1634 r., stalle z 1629 r., osiemnastowieczna ambona na kształt łodzi, którą podpierają dwie syreny. W czasie najazdu Szwedów w klasztorze mieszkał szwedzki król Karol Gustaw, który kierował stąd oblężeniem miasta.
Kościół św. Floriana - przy pl. Matejki postawiono w 1184 r. w związku ze sprowadzeniem do Krakowa, na prośbę Kazimierza Sprawiedliwego, relikwii męczennika z IV w. św. Floriana. Kościół niedługo potem wyniesiony został do godności kolegiaty, nad którą patronat sprawować mieli książęta i królowie polscy. W 1578 r. Stefan Batory przekazał patronat Akademii Krakowskiej. Kościół był wielokrotnie niszczony przez najazdy i pożary oraz tak samo po wielokroć odbudowywany. W II poł. XVII w. gruntownie przebudowano świątynię w stylu barokowym, który zachował się w większości do dziś. W międzyczasie, po kilku jeszcze zniszczeniach, m. in. podczas konfederacji barskiej restaurowano obiekt, dobudowywano kaplice i boczne ołtarze, podwyższono wieże i zwieńczono je neobarokowymi hełmami. Wewnątrz kościoła, oprócz figur, obrazów i innych dzieł przedstawiających patrona i sceny z życia św. Floriana przechowywany jest w skarbcu gotycki relikwiarz w kształcie wieżyczki, należący do komtura krzyżackiego, a zdobyty w czasie bitwy pod Grunwaldem i podarowany świątyni przez Władysława Jagiełłę.
Kościół św. Franciszka i klasztor Franciszkanów - (ul. Franciszkańska). Powstał on w XIII w. gdy do Krakowa przybyli Franciszkanie. Klasztor jest ich siedzibą do dziś. Po kilku przebudowach i renowacjach prowadzonych na skutek pożarów świątynia zachowała jednak swój gotycki charakter. Jest to ceglana, jednonawowa budowla, której zachowały się piętnastowieczne krużganki oraz malowidła ścienne przedstawiające życie św. Franciszka z Asyżu, a także witraże zaprojektowane przez Stanisława Wyspiańskiego. W kościele pochowany jest książę Bolesław Wstydliwy oraz jego siostra bł. Salomea.
Kościół św. Katarzyny, oo. Augustianów - znajduje się na rogu ulic Skałecznej i Augustiańskiej na terenie Kazimierza. Został wybudowany w 1363 r. dla sprowadzonych przez Kazimierza Wielkiego w 1343 r. z Pragi Augustianów. Kościół przechodził wiele nieszczęśliwych wypadków po których zostawał odnawiany. Wskutek trzęsienia ziemi w 1443 r. zawaliło się sklepienie świątyni, w 1556 r. kościół i klasztor spłonęły. Gdy już odrestaurowano zniszczoną świątynię Szwedzi zamienili ją na szpital wojskowy i stajnię. Kolejne trzęsienie ziemi w 1768 r. naruszyło strukturę murów i kościół zamknięto. Następnie Austriacy wykorzystali budowlę na magazyn słomy. W konsekwencji Senat Wolego Miasta Krakowa postanowił w 1827 r. o rozbiórce kościoła, do której nie doszło dzięki biskupowi Skórkowskiemu i Karolowi Wielogłowskiemu. Podczas prac renowacyjnych zbudowano nowe sklepienie drewniane nad nawą główną. Kościół św. Katarzyny jest gotycką, trójnawową budowlą. Wewnątrz znajduje się piękny, barokowy ołtarz o trzech kondygnacjach, w południowej nawie renesansowe mauzoleum z XVI w. Spytka Jordana - krakowskiego kasztelana. Kościół zdobią również wspaniałe krużganki z czasów założyciela świątyni ozdobione średniowiecznymi i renesansowymi freskami.
Kościół św. Krzyża - przy ul. Św. Krzyża i pl. Św. Ducha. Jest to nieduży, gotycki kościół, którego budowę rozpoczęto od prezbiterium, ok. 1300 r. W następnych stuleciach dobudowano nawę ze wspaniałym sklepieniem palmowym wspartym na jednej kolumnie, wieżę o wysokości prawie 30 m. oraz kaplice. Poza gwiaździstym sklepieniem wewnątrz kościoła znajduje się brązowa chrzcielnica z 1423 r., barokowe ołtarze oraz renesansowe polichromie, które konserwował Stanisław Wyspiański. Po lewej stronie nawy znajduje się rzeźbiona, marmurowa, secesyjna tablica - epitafium Heleny Modrzejewskiej.
Kościół (bazylika) Mariacki - znajduje się we wschodnim narożniku Rynku Głównego. Jego pełna nazwa brzmi: kościół archiprezbiterialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Jest to chyba najsławniejszy kościół w Polsce. Z jednej z jego dwóch wież grany jest w południe hejnał. Pierwszy kościół powstał na tym miejscu w XI w. Z początkiem lat dwudziestych XII w. wybudowano tu na fundamentach zniszczonej budowli romańską świątynię. Po zniszczeniu przez Tatarów powstał pod koniec XIII i początkiem XIV w. (prawdopodobnie w latach 1287 - 1320) ceglany kościół w stylu gotyckim. Chociaż główne elementy kościoła (prezbiterium ufundowane przez Mikołaja Wierzynka Starszego) pochodzą właśnie z XIV w. to budowę ukończono w XVI w. Dwie wieże, niegdyś podwyższane kilka razy, są elementem charakterystycznym świątyni. Wyższa, mierząca 81m. jest wieżą miejską, przeznaczoną w XV w. na strażniczą i to z niej grany jest codziennie o godzinie 12 hejnał. Zwieńczona jest ona wspaniałym, koronkowym, ostrym hełmem, do którego dodano w XVII w. złoconą koronę. Druga wieża ma 69m. wysokości i służy jako dzwonnica kościelna. Umieszczonych jest tu pięć dzwonów, trzy czternastowieczne, "Półzygmunt" z XV w. oraz dzwon zegarowy z XVI w. Niższa wieża nakryta jest renesansowym hełmem z 1592 r. w kształcie zaokrąglonej kopuły z ażurową latarnią na szczycie. Pomiędzy wieżami umieszczono wielkie, przystrojone piętnastowiecznymi, kamiennymi ozdobami okno z późniejszym witrażem wykonanym m.in. według projektu Stanisława Wyspiańskiego. Wewnątrz, w roświetlonym witrażowym światłem prezbiterium znajduje się największe dzieło Wita Stwosza - wspaniały ołtarz, który jest uważany za największe tego typu gotyckie dzieło w Europie. Wykonany jest z lipowego drzewa, pozłacany i polichromowany. Figury zdobiące ołtarz mające prawie 3m. wysokości wyrzeźbiono z jednolitych pni wiekowych drzew. Dzieło W. Stwosza posiada dwie pary skrzydeł, ruchome i nieruchome. Ozdobione jest płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny z życia Świętej Rodziny oraz Zmartwychwstanie, Wniebowstąpienie i Zesłanie Ducha Świętego, a także (w części środkowej) Zaśnięcie Matki Boskiej. W kościele znajduje się wiele kaplic i ołtarzy postawionych przez najbogatsze krakowskie rodziny (Bonerów, Wierzynków, Montelupich i in.). Kościół Mariacki był świątynią mieszkańców miasta i kościołem parafialnym wsi. W 1900 r. odbył się tutaj ślub poety Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną, których wesele opisał Stanisław Wyspiański.
Kościół św. Stanisława - Katedra Wawelska - pochodzi z XI w., kiedy to prawdopodobnie Bolesław Chrobry zapoczątkował budowę romańskiej świątyni. Na przestrzeni stuleci, po zniszczeniach, przebudowach i renowacjach katedra zawarła w sobie niemal wszystkie style architektoniczne. Drugą świątynię na tym miejscu postawił w 1142 r. Bolesław Śmiały. Po pożarze, trzeci raz odbudowywano obiekt jako gotycką katedrę w latach 1320 - 1364. W późniejszych latach dobudowywano renesansowe kaplice, ozdobiono wnętrze katedry ołtarzami, epitafiami, nagrobkami i innymi architektonicznymi dziełami baroku. Wejście do katedry zdobią wspaniałe, kute w żelazie drzwi, na których widnieje monogram Kazimierza Wielkiego - pod koroną litera "K". Katedra jest miejscem, gdzie spoczywają szczątki polskich władców, stąd wspaniale zdobione, liczne kaplice i sarkofagi, które są dziełami wielu wybitnych artystów, takich jak np. Wit Stwosz, Jan Trevano, Bartłomiej Berecci, Jan Maria Padovano i wielu innych. Znajdują się tu m. in. sarkofagi: Władysława Jagiełły (wykonany z czerwonego marmuru), Kazimierza Jagiellończyka, królowej Jadwigi (z białego marmuru), Kazimierza Wielkiego, Stefana Batorego, Jana III Sobieskiego. Znajduje się tu również najstarszy na Wawelu grób Władysława Łokietka (1345 r.). W kaplicy Zygmuntowskiej, nazywanej także Złotą kaplicą, uważanej za jedno z najwspanialszych dzieł renesansu, znajdują się nagrobki Zygmunta I Starego i Zygmunta Augusta oraz Anny Jagiellonki. W barokowej, smutnej i mrocznej kaplicy Wazów umiejscowiono m. in. nagrobne tablice Zygmunta III Wazy, Jana Kazimierza. W podziemiach świątyni, w kontrastowych grobowcach białym i czarnym, pochowani są dwaj polscy poeci okresu romantyzmu - Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki.
Kościół św. Wojciecha - stoi na Rynku Głównym, u wylotu ul. Grodzkiej. Jest on jedną z najstarszych świątyń w mieście. Odkryto, że zbudowano go na miejscu starej, drewnianej prawdopodobnie pogańskiej gontyny. Pierwsze murowane ślady pochodzą z XI w., natomiast zachowane romańskie mury z przełomu XI i XII w. Ten niewielki kościółek zatrzymał w sobie ponadto styl gotycki, renesansowy oraz barokowy. W podziemiach świątyni mieści się nieduże Muzeum Historii Rynku. Według legendy głosił tu w X w. kazania św. Wojciech przed wyprawą do Prus. Przemawiał tutaj także w XV w. Jan Kapistran, który założył klasztor Bernardynów.