Zamek Królewski na Wawelu
Wawel to skaliste, wapienne wzgórze o wysokości 228 m. na lewym brzegu Wisły, pośrodku miasta. Od strony zachodniej w zboczu wzniesienia znajduje się jaskinia zwana Smoczą Jamą. Na Wzgórzu stoją monumentalne zabytkowe budowle, m.in. Zamek Królewski, katedra z grobami królów polskich, mury i baszty. Wawel był siedzibą pierwszych władców Polski: Bolesława Chrobrego i Mieszka II, jednak budowę gotyckiego zamku na grodzie z X-XIII w. rozpoczęto pod koniec XIII stulecia. Następnie król Kazimierz Wielki w wieku XIV rozbudował jeszcze gotycką budowlę. Po pożarze Wawelu w 1500 r. rozpoczęto renesansową przebudowę zamku, która trwała ok. 36 lat. Zajęli się nią Eberhard Rosemberger, Franciszek Florentczyk, mistrz Benedykt oraz Bartolomeo Berecci. Wskutek kolejnego pożaru w 1595 r. Zygmunt III Waza w stylu barokowym przebudował północne skrzydło zamku. Po przeniesieniu przez niego siedziby władz państwowych do Warszawy okazała renesansowa budowla zaczęła tracić swój blask i znaczenie. Zamek przechodził najazdy Szwedów (1655 r.), pruską okupację i grabież (1794-95 r.), po powstaniu listopadowym rabunek Rosjan, a w XIX w. po rozbiorach dostał się w ręce Austriaków, którzy zorganizowali tu koszary wojskowe wyburzając niektóre domy i kościoły na zewnętrznym dziedzińcu. Austriacy opuścili zamek w 1905 r., a całe Wzgórze w 1911 r. Po przeprowadzeniu prac renowacyjnych cały kompleks do wybuchu II wojny światowej był reprezentacyjną siedzibą prezydenta Rzeczypospolitej. Podczas wojny Kraków stał się siedzibą władz okupacyjnych a na Wawelu rezydował gubernator generalny Hans Frank. Pod takim panowaniem obiekt znów utracił część budynków, niektóre komnaty i sale zamieniono na kino, winiarnię i piwiarnię, a na tarasach ogrodu urządzono betonowy basen. W roku 1945 Wawel i Zamek Królewski uznano za główny pomnik przeszłości narodowej i przystąpiono do odbudowy obiektu.
Obecnie Zamek Królewski to najpopularniejsze muzeum w Polsce, w którym mieści się siedziba Państwowych Zbiorów Sztuki. Muzeum ma charakter historycznej rezydencji. Na powierzchni ponad 7 tys. m. kw. mieści się 71 sal, w których zgromadzonych jest wiele wartościowych i ciekawych zabytków i eksponatów. Duża powierzchnia i ilość zbiorów wymogły podział obiektu na części tematyczne: Prywatne Apartamenty Królewskie, Komnaty Królewskie, Skarbiec Koronny i Zbrojownia, Sztuka Wschodu, Wawel Zaginiony, Katedra Królewska oraz Smocza Jama, do których niestety należy wykupić oddzielne bilety.
Pośród komnat i apartamentów znajdują się dwie duże sale - Senatorska i Poselska zwana również salą "Pod głowami", gdyż jej kasetonowy strop ozdobiony jest rzeźbionymi głowami. Sale ozdobione są jednymi z najcenniejszych dzieł sztuki - arrasami - dekoracyjnymi tkaninami przedstawiającymi sceny biblijne, zwierzęta i fantastyczne stwory. Nie brak w komnatach także pięknych mebli w tym zegarów, skrzyń, foteli, itp. Do zbiorów należy również cenna kolekcja sztuki wschodniej - tureckie namioty, chorągwie zdobyte pod Wiedniem, dywany, broń oraz ceramika. Wśród eksponatów zgromadzonych w Skarbcu można zobaczyć miecz z XIII w., zwany Szczerbcem, który od 1320 r. służył jako miecz koronacyjny królów polskich, renesansowy miecz do pasowania rycerzy, płaszcz koronacyjny Zygmunta Augusta i wiele innych, w tym medale i kielichy.
Katedra na Wawelu zawiera w sobie różne style, szczególnie gotycki, barokowy i nieznacznie rokoko oraz klasyczny. W licznych pięknie zdobionych przez najwybitniejszych artystów epok (Wit Stwosz, Jan Maria Padovano, Santi Gucci) kaplicach spoczywają szczątki większości polskich władców. W podziemiach katedry spoczywają również dwaj wielcy poeci: Adam Mickiewicz oraz Juliusz Słowacki. Na wieżach katedry rozwieszono 10 dzwonów, z których największy to "Zygmunt" ufundowany przez Zygmunta I w XVI w. Ma on 2 m. wysokości i średnicę 2,5 m., jego serce waży 300 kg. Ozdobiony jest płaskorzeźbami i bije z okazji ważnych świąt i wydarzeń.